การช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่มีความเครียดจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญ

จากเหตุการณ์ความรุนแรงในสถานศึกษาที่ผ่านมา นอกจากจะทำให้มีผู้เสียชีวิตและได้รับบาดเจ็บเป็นจำนวนมากแล้ว ยังก่อให้เกิดปัญหาทางจิตใจที่รุนแรงของผู้รอดชีวิตและผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องที่เป็นเด็กและเยาวชน ซึ่งอาจทำให้เกิดผลกระทบรุนแรงตามมาได้ เนื่องจากการเห็นเพื่อนๆ หรือครูได้รับบาดเจ็บ หลังเกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่คุกคามต่อชีวิต จะส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจอย่างรุนแรง เด็กและเยาวชนที่ประสบเหตุการณ์ความรุนแรงมักเกิดความเครียดที่อาจพัฒนาไปสู่ความผิดปกติทางด้านจิตใจ ได้แก่ ภาวะเครียดเฉียบพลัน (Acute Stress Disorder: ASD) หรือโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (Post-Traumatic Stress Disorder: PTSD) หากบาดแผลทางจิตใจที่เกิดขึ้นไม่ได้รับการช่วยเหลือเบื้องต้นอย่างทันท่วงที อาจส่งผลให้เด็กและเยาวชนเหล่านี้เกิดปัญหาด้านสุขภาพจิต จนไม่สามารถใช้ชีวิตในการเรียนและการทำงานได้ ลักษณะของความเครียดที่เกิดจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญ ประกอบด้วย 1) ด้านร่างกาย จะมีอาการเหนื่อยง่าย ปวดศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว นอนไม่หลับ 2) ด้านจิตใจ มีความวิตกกังวล หวาดกลัว ซึมเศร้า อาจรู้สึกผิดหรือโทษตนเอง 3) ด้านพฤติกรรม เด็กและเยาวชนจะพยายามหลีกเลี่ยงสถานที่หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ บางคนมีพฤติกรรมก้าวร้าว หรือหันไปใช้สารเสพติดแทน และ 4) ด้านสังคมพบว่าเด็กและเยาวชนมักแยกตัวออกจากสังคม จนไม่สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ

ดังนั้นครูและผู้ปกครองต้องเข้าใจกลไกการเกิดความเครียดของเด็กและเยาวชน หลังประสบเหตุการณ์สะเทือนขวัญจนเกิดบาดแผลทางจิตใจ และต้องร่วมมือกันเพื่อหาแนวทางดูแลช่วยเหลือเด็กและเยาวชนเหล่านี้ หากเด็กและเยาวชนไม่ได้รับการช่วยเหลือที่ทันเวลา อาจเกิดผลกระทบที่ตามมา ซึ่งผลกระทบนี้สามารถเกิดขึ้นกับเด็กและเยาวชนได้ทั้งระยะสั้นและระยะยาว ในระยะแรกจะสังเกตเห็นเด็กและเยาวชนมีอาการเครียดอย่างเฉียบพลัน เช่น อาการหวาดกลัว นอนไม่หลับ ฝันร้าย ส่วนในระยะยาวอาจพัฒนาเป็นการเจ็บป่วยด้วยโรคจิตเวช เช่น โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (Post-Traumatic Stress Disorder: PTSD) โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวลเรื้อรัง จนส่งผลกระทบต่อเด็กและเยาวชน จนสูญเสียความสามารถในการเรียน การทำงาน และการใช้ชีวิตประจำวัน ส่งผลให้สัมพันธภาพในครอบครัวและสังคมลดลง

การฟื้นฟูสภาพจิตใจของเด็กและเยาวชนหลังเผชิญเหตุการณ์สะเทือนขวัญ มีแนวทางปฏิบัติ 3 ระยะ

สรุป ความเครียดจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญเป็นปัญหาสุขภาพจิตที่สำคัญและซับซ้อน การเข้าใจกลไกการเกิด อาการ และผลกระทบที่ตามมา จะช่วยให้บุคลากรทางสุขภาพจิตสามารถวางแผนการดูแลและบำบัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีระบบสนับสนุนทางจากครอบครัว ชุมชน และสังคมเป็นสำคัญ