เรียนพยาบาลปี 1 ทำไมเครียด พร้อมวิธีจัดการที่ได้ผลจริง

ความเครียด (Stress) เป็นปฏิกิริยาตอบสนองของร่างกายและจิตใจต่อสิ่งกระตุ้น ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อบุคคลรู้สึกว่าสถานการณ์ที่เผชิญอยู่นั้น “คุกคาม ท้าทาย หรือเป็นอันตราย” โดยถือเป็นกลไกตามธรรมชาติของมนุษย์เพื่อความอยู่รอด ซึ่งส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกาย จิตใจ และพฤติกรรม หากบริหารจัดการไม่ดีอาจนำไปสู่ภาวะหมดไฟ หรือภาวะซึมเศร้าได้ อย่างไรก็ตาม ความเครียดไม่ได้เป็นสิ่งไม่ดีเสมอไป ความเครียดแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ความเครียดทางบวก (Eustress) เป็นความเครียดที่สร้างประโยชน์ จะเป็นแรงผลักดันให้เกิดการเรียนรู้และนำไปสู่ความสำเร็จ เช่น ความรู้สึกตื่นเต้นก่อนขึ้นเวที ทำให้มีการเตรียมตัวเป็นอย่างดี และความเครียดทางลบ (Distress) เป็นความเครียดที่สร้างปัญหา ซึ่งจะก่อให้เกิดความทุกข์และนำไปสู่ปัญหาสุขภาพได้

ปัจจัยที่ทำให้เฟรชชี่พยาบาล (นักศึกษาพยาบาลชั้นปีที่ 1) เกิดความเครียด มี 3 ด้าน ดังนี้ 1) ด้านการเรียน ได้แก่ การเรียนในระดับอุดมศึกษามุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ทำให้นักศึกษาต้องปรับตัวสูงในการศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง นอกจากนี้ หลักสูตรพยาบาลมีเนื้อหาค่อนข้างมากและซับซ้อน รวมทั้งนักศึกษาอาจขาดทักษะในการเรียนบางอย่าง เช่น ทักษะภาษาอังกฤษ หรือการสืบค้นข้อมูล 2) ด้านสัมพันธภาพ ได้แก่ สัมพันธภาพกับเพื่อน ต้องปรับตัวเข้ากับเพื่อนใหม่ และการทำงานกลุ่ม รวมทั้งสัมพันธภาพกับอาจารย์ นักศึกษาอาจรู้สึกห่างเหิน หรือกดดันจากการถูกประเมิน และ 3) ด้านสังคมและสภาพแวดล้อม เช่น การย้ายจากบ้านมาอยู่หอพัก การต้องรับผิดชอบตนเองด้านการเงิน และการจัดสรรเวลา

กรมสุขภาพจิต (2561) ได้จำแนกอาการที่บ่งบอกว่าเริ่มมีความเครียดไว้ดังนี้ 1) ด้านร่างกาย: นอนไม่หลับ ปวดศีรษะ/ไมเกรน ปวดตึงคอ/บ่า/ไหล่ ใจสั่น มือเย็น เหงื่อออกตามมือ ท้องอืด/ท้องเสีย 2) ด้านจิตใจ: วิตกกังวล หงุดหงิดง่าย ไม่มีสมาธิ หลงลืม เบื่อหน่าย ซึมเศร้า และ 3) ด้านพฤติกรรม: แยกตัว เก็บตัว รับประทานอาหารมากหรือน้อยผิดปกติ กัดเล็บ ดึงผม ก้าวร้าว หรือมีการใช้สารเสพติด

เทคนิคการจัดการความเครียดที่ช่วยให้นักศึกษาพยาบาลมีความสุขในการเรียน มีดังนี้ 1) การจัดการด้วยวิธีคิด โดยการปรับเปลี่ยนความคิด มองปัญหาเป็นความท้าทาย แทนที่จะมองเป็นอุปสรรค และการแก้ปัญหา โดยการวางแผน ตั้งเป้าหมาย และลงมือแก้ไขที่ต้นเหตุ รวมทั้งการมองโลกในแง่ดี โดยสร้างกำลังใจและความเชื่อมั่นให้ตนเอง 2) การจัดการด้วยพฤติกรรมและการผ่อนคลาย ในกรณีที่มีความเครียดเล็กน้อย ให้ทำกิจกรรมผ่อนคลายทั่วไป เช่น ออกกำลังกาย (วิ่ง โยคะ) ฟังเพลง/เล่นดนตรี นอนหลับพักผ่อน ทำงานอดิเรก หรือไปท่องเที่ยว แต่สำหรับผู้ที่มีความเครียดสูง ควรฝึกปฏิบัติ 4 วิธีหลัก โดยเลือกวิธีที่ตนเองถนัด ดังนี้